हृदयराम गुप्ता
रुपन्देही, ३० साउन । रुपन्देहीको दक्षिणी क्षेत्र मर्चवारमा जिर्ण अवस्थामा रहेको नहरको लुम्बिनी प्रदेशका मन्त्रीहरुद्वारा अवलोकन गरिएको छ । सोमबार लुम्बिनी प्रदेशका उर्जा जलश्रोत तथा सिँचाई मन्त्री बीर बहादुर राना तथा शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्री वसीउद्दीन खाँले अवलोकन गरेका हुन् ।
कोटहीमाई गाउँपालिका – ४ तुनिहवा देखि अमवासम्मको भारतीय क्यानेल पुनः संचालनमा ल्याउने उद्देश्यले नहरको अवस्थाबारे अवलोकन गरिएको सिँचाई मन्त्री रानाले बताए । धेरै वर्ष पहिला सियारीबाट मर्चवार क्षेत्रमा सिँचाईको लागि बनाइएको भारतीय क्यानलमा करीब २० वर्षदेखि पानी नआएको स्थानीयले बताएका छन् ।
अनुगमन गर्दै सिँचाई मन्त्री रानाले मर्चवार खद्यान्नको क्षेत्रमा हिरा उत्पादन गर्ने क्षमता राखेको छ । यहाँ राम्रो सिँचाईको अभावले कृषि क्षेत्र धेरै प्रभावित भएको बताए । उनले भने ‘नहर छ तर पानी छैन यसलाई तत्काल मर्मत सम्भार गरी पानी ल्याउने छु ।’ “अहिले मौषम प्रतिकुल अवश्थामा छ, मनसुनमा पनि बर्षा भएन । सिंचाईको अभावमा खेतहरु सुकेका छन् ।” रानाले भने “यहि अवश्थालाई हेर्दै भविष्यमा यसमा के गरे अझै सुधार गर्न सकिन्छ, कृषिमा सिंचाईको अझै बढी पहुँच कसरी पु¥याउन सकिन्छ भनेर निकास निकाल्नु पनि यो अवलोकनको उद्देश्य हो ।”
यस्तै मर्चवार लिफ्ट सिँचाई अयोजनाबोट सिँचाईको लागि छोडिएको लोअर क्यानल सेमरा र बनगाईको नहर पनि अनुगमन गरिको छ । सुरुमा ५ हजार ९ सय हेक्टर भूमि सिंचाई गर्ने उद्देश्यसहित सुरु भएको यो प्रणालीबाट अहिले १ हजार ५ सय हेक्टर पनि सिंचित हुन नसकेको उनले मर्चवार लिफ्ट सिँचाई जल उपभोक्ता संस्थाका सचिव जन्नथा प्रसाद कुर्मीले बताए । ठाउँ ठाउँमा पानीको चुहावट, बर्षौ पुरानो संरचना भएको कारण भत्केको स्थानमा मर्मत हुन नसक्नु लगायतको कारण अपेक्षित प्रगति हुन नसकेको कुर्मिले बताए ।
यस्तै संस्थाका अध्यक्ष नजिर मुसलमानले नहरलाई पक्की बनाउन सके यसबाट हुने चुहावट नियन्त्रण गरि तल सम्मै पानी पु¥यान सकिने बताए । यसको साथै भारत सरकारको सहयोगमा निर्माण भएको बयरघाटको नहरमा पानी पु¥याउन सके मर्चवारको करिब १० हजार हेक्टरलाई सिंचित गर्न सक्ने बताए । मर्चवार मात्र होइन जिल्ला नै धान्ने मर्चवारमा सिंचाइ प्रणालीमा सुधार ल्याउन आवश्यक रहेको बताउदै उनले यसको लागी आफुले सक्दो प्रयास गरिरहेको जनाए ।
जल तथा सिंचाई डिभिजन कार्यालय, मन्त्रालयका सचिव, मर्चवार लिफ्ट सिंचाईका पदाधिकारी लगायतको संयुक्त टोलीले सिंचाई गर्ने नहर, पम्प एवम सम्पूर्ण प्रक्रियाको अवलोकन गरेका थिए ।
